دبیرخانه شورای سلامت و امنیت غذایی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران در راستای سیاست های وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به منظور استفاده از ظرفیت عظیم مشارکت عمومی در تأمین سلامت و در جهت تحقق بند 11 سیاست های کلی «سلامت» ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری موضوع افزایش آگاهی، مسئولیت پذیری، توانمندی و مشارکت ساختارمند و فعالانه فرد، خانواده و جامعه در تأمین، حفظ و ارتقاء سلامت با استفاده از ظرفیت نهادها، سازمانهای فرهنگی، آموزشی و رسانه ای کشور تحت نظارت وزارت بهداشت و درمان تشکیل گردید.
از جمله وظایف و مسئولیت این دبیرخانه مدیریت و راهبری ظرفیت های اجتماعی در بخش سلامت در مناطق تحت پوشش و هدایت آنها در جهت توسعه و ارتقاء نظام سلامت از طریق سازماندهی، توسعه و حمایت از مؤسسه خیریه و سازمانهای مردم نهاد و ارتباط مؤثر با واحدهای درون بخشی و سازمانهای بین بخشی می باشد. امید است این مهم با هم اندیشی کلیه اندیشمندان، اعضای هیأت علمی، مدیران، کارکنان و دانشجویان دانشگاه و تعامل سازنده با سازمانهای بین بخشی، سازمانهای مردم نهاد و مؤسسات خیریه در حوزه سلامت محقق گردد.
شورای عالی سلامت و امنیت غذایی کشور
پیشینه تاریخی شکل گیری بستر اولیه همکاری بین بخشی در حوزه سلامت به سال ۱۳۲۹ باز میگردد که برای اولین بار شورایی تحت عنوان «شورای عالی بهداشت» با هدف اظهار نظر در امور مربوط به بهداشت عمومی کشور باتصویب مجلس شورای ملی شکل گرفت. سپس به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی ، در سال ۱۳۷۰، «شورای غذا و تغذیه» برای هماهنگ نمودن فعالیت‌های تحقیقاتی، آموزشی، برنامه‌ریزی و اجرایی در امر غذا و تغذیه کشور، و در سال ۱۳۸۲، «شورای عالی سلامت کشور و برنامه اصلاحات در نظام سلامت» به منظور تأمین، حفظ و ارتقای سلامت مردم ایران به عنوان یکی از اولویتهای دولت، گسترش همکاریهای بین بخشی و مشارکت مردمی و حمایت از طرحهای جدید به عنوان مرجع سیاستگذاری در زمینه نظام سلامت کشور تشکیل شدند. براساس ماده (۸۴) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور ( 1390-1384) دو شورای مذکور ادغام و «شورای عالی سلامت و امنیت غذایی کشور» شکل گرفت. به استناد بند (الف) ماده ۳۲ قانون برنامه پنجم توسعه (۱۳۹۵- ۱۳۹۰) فعالیت شورا در طول سالهای اجرای قانون مذکور ادامه می یابد. آیین نامه اجرایی این شورا در سال ۱۳۹۰ مصوب هیات وزیران شده است.
شورای عالی سلامت و امنیت غذایی : نهاد مرجع سیاست گذاری و اتخاذ تدابیر بخشی و فرابخشی در حوزه سلامت
بیش از دو دهه از تشکیل شورای عالی سلامت و امنیت غذایی می گذرد و با وجود فراز و نشیب های فراوان در استقرار این شورا، به نظر می رسد به تدریج به جایگاه واقعی خود در حکمرانی سلامت نزدیک می شود. با این حال، همچنان بسیاری از دستگاه های اجرایی و افراد چه در داخل نظام سلامت و چه خارج از آن، این شورا را نمی شناسند و از وجود آن اطالع ندارند. حتی برای افرادی که سال ها با شورا و زیر مجموعه آن همکاری کرده اند، ماموریت شورا و نقش و کارکردهای آن شفاف نیست و دامنه فعالیت شورا مشخص نمی باشد. این موضوع بدان جهت حائز اهمیت است که تعیین دستور شورا و طرح موضوعات در کارگروه های تخصصی لزوما باید در دامنه ماموریت شورا بوده و کمترین همپوشانی را با سایر ساختارها و شوراهای عالی داشته باشد.
شورای عالی سلامت و امنیت غذایی در اسناد بالا دستی در بند2 سیاستهای کلی سلامت به رویکرد سلامت در همه سیاستها، قوانین و مقررات اشاره شده است.همچنین بند 6 سیاستهای کلی سلامت ابلاغی مقام رهبری به تامین امنیت غذایی ، آب و هوای پاک و امکانات ورزشی اشاره دارد . در بند 6 سیاست های کلی جمعیت مبنی بر ارتقاء امید به زندگی ، تامین سلامت و تغذیه سالم جمعیت و پیشگیری از آسیب های اجتماعی بویژه اعتیاد ، سوانح ، آلودگی های زیست محیطی و بیماری ها و هم چنین بند 7 سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی در خصوص تامین امنیت غذا و درمان و ایجاد ذخایر راهبردی با تاکید بر افزایش کمی و کیفی تولید ) مواد اولیه و کالا ، (مقام معظم رهبری بر همکاری و هماهنگی بین بخشی تاکید صریح فرموده اند. اولین جلسه شورای عالی سالمت و امنیت غذایی در تاریخ 5 /6/ 1382 تحت عنوان "شورای عالی سلامت کشور و برنامه اصالحات در نظام سلامت" تشکیل شد و پس از ادغام با شورای غذا و تغذیه در سال 1384 (طبق قانون برنامه چهارم توسعه کشور)، با عنوان شورای عالی سلامت و امنیت غذایی به کار خود ادامه داد. در حال حاضر، شورا بر اساس ماده 7 قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور مصوب 1395 مجلس شورای اسالمی، تشکیل می شود. در برنامه هفتم توسعه کشور نیز در ماده70 برنامه به این بند از قانون احکام دائمی کشور به عنوان یکی از پایه های تولیت و حکمرانی سلامت اشاره شده است.
در برنامه دولت چهاردهم برای حوزه سلامت نیز به نقش و جایگاه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی در موارد زیر اشاره شده است:
تقویت نقش آفرینی شورای عالی سلامت و امنیت غذایی به عنوان نهاد مرجع سیاست گذار و اتخاذ تدابیر بخشی و فرابخشی در حوزه سلامت (هدف کلان)
بازآرایی، تبیین و تقویت جایگاه و اهمیت حوزه سلامت در همه سیاست ها و راهبردهای نظام حکمرانی کشور (اولویت اجرایی 1)
اقدام در جهت ارتقای تعیین کننده های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و محیطی اثرگذار بر حوزه سالمت از طریق تقویت همکاری های بین بخشی (اولویت 10)
تقویت نقش آفرینی شورای عالی سلامت و امنیت غذایی و بازنگری در ترکیب کارگروه های تخصصی..( اقدامات راهبردی تولیت و حکمرانی نظام سلامت3(
ماموریت شورا:
در ماده 7 قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور ماموریت شورا تصریح نشده و صرفا به وظایف شورا اشاره شده است. اما در ماده 84 قانون برنامه چهارم توسعه منظور از تشکیل شورا بدین صورت بیان شده است:
نهادینه کردن مدیریت، سیاستگذاری، ارزشیابی وهماهنگی این قلمرو از جمله: امنیت غذا و تغذیه در کشور، تأمین سبد مطلوب غذایی وکاهش بیماریهای ناشی از سوء تغذیه و گسترش سلامت همگانی در کشور 1
همچنین در آیین نامه های اجرایی متعدد این شورا ، منظور از تشکیل شورا به صورت زیر بیان شده است:
حفظ و ارتقای سلامت و بهبود کیفیت زندگی آحاد مردم
تأمین، حفظ و ارتقای عادلانه سلامت،
فراهم شدن شرایط دسترسی و برخورداری آحاد جامعه از سبد غذایی سالم و مطلوب و بهبود کیفیت و شیوه زندگی آحاد مردم
اتخاذ تدابیر مناسب، سیاستها و راهبردهای کالن در جهت رسیدن به این هدف
نهادینه کردن مدیریت، سیاستگذاری، ارزشیابی و هماهنگی در قلمرو سلامت همگانی و امنیت غذا و تغذیه
گسترش همکاری های بین بخشی و مشارکت مردمی
حمایت از طرح های جدید
هیأت وزیران در جلسه 19 /10 /1397 به پیشنهاد مشترک سازمان برنامه و بودجه کشور و وزارتخانه های جهاد کشاورزی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و به استناد بند (ب) ماده (7) قانون احکام دایمی برنامه های توسعه کشور – مصوب 1395 ، آیین نامه اجرایی شورای عالی سلامت و امنیت غذایی را به شرح زیر تصویب کرد:
آیین نامه اجرایی شورای عالی سلامت وامنیت غذایی مصوب1397/10/19 با اصلاحات و الحاقات بعدی
ماده 1– در این آیین نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می روند:
الف- قانون: قانون احکام دایمی برنامه های توسعه کشور - مصوب 1395
ب- شورای عالی: شورای عالی سلامت و امنیت غذایی موضوع ماده (7) قانون
پ- دستگاه اجرایی: دستگاه های موضوع ماده (5) قانون مدیریت خدمات کشوری
ت- سلامت: سلامت جسمانی، روانی و اجتماعی که علاوه بر سن، جنس و وراثت، تحت تاثیر سایر عوامل مانند وضعیت محیط و شرایط اجتماعی – اقتصادی و فرهنگی که افراد به دنیا آمده، رشد کرده و بزرگ می شوند، نیز می باشد.
ث- امنیت غذایی: دسترسی پایدار همه مردم در تمام اوقات به غذای سالم و کافی مبتنی بر فرهنگ صحیح تغذیه ای
ج (الحاقی 16/07/1399)- سلامت و ایمنی غذایی: عاری بودن غذا از آلاینده ها، مطابق استانداردهای موجود، به طوری که غذا سبب آسیب به مصرف کننده نشود، مشروط بر اینکه طبق دستورالعمل های مربوط آماده یا مصرف شود.
چ(الحاقی 16/07/1399)- ارزیابی خطر: فرآیندی علمی که شامل مراحل شناسایی خطر، ارزیابی در معرض خطر بودن و توصیف خطر می باشد.
ماده 2- ترکیب شورای عالی و وظایف و اختیارات آن مطابق بندهای (الف) و (ب) ماده (7) قانون می باشد.
تبصره 1 (اصلاحی 16/07/1399)- دبیر شورای عالی مجاز است از سایر وزرا و سایر افراد ذی صلاح حسب مورد برای شرکت در جلسات بدون حق رأی دعوت به عمل آورد.
تبصره 2 (الحاقی 16/07/1399)- جلسات شورای عالی حداقل هر شش ماه یکبار تشکیل می شود.
ماده 3- دبیرخانه شورای عالی در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مستقر است.
تبصره 1- دبیر شورای عالی مکلف است گزارش پیشنهادهای ارایه شده دستگاه های اجرایی و چگونگی روند اجرای مصوبات شورا توسط دستگاه های اجرایی را هر سه ماه یک بار به اطلاع رییس اعضای شورای عالی برساند.
تبصره 2- مصوبات شورای عالی پس از تأیید رییس شورای عالی توسط دبیر شورا ابلاغ می شود.
ماده 4- وظایف دبیرخانه شورای عالی به شرح زیر است:
الف- تشکیل کمیسیون دایمی متشکل از معاونین ذی ربط دستگاه های عضو شورای عالی و کارگروه های تخصصی ذیل شورای عالی و نظارت بر عملکرد آنها
ب- تهیه دستور کار، زمان بندی تشکیل جلسات، ارسال دعوتنامه و دستور جلسات برای اعضای شورای عالی و تنظیم صورت جلسات آن
پ- تنظیم پیش نویس سیاست های اجرایی با همکاری دستگاه های عضو در حوزه بخشی و فرابخشی سلامت
ت- تعامل با سایر دبیرخانه های شوراهای عالی یا کمیسیون های بین بخشی مرتبط با سلامت جهت هم افزایی و جلوگیری از موازی کاری
ث- ثبت و نگهداری گزارش ها، اسناد، اطلاعات و مذاکرات کمیسیون دائمی و کارگروه های تخصصی
ج- هماهنگی با کارگروه ذی ربط شورای برنامه ریزی و توسعه استان از جمله در خصوص دریافت موضوعات برای ارایه در شورای عالی و پیگیری اجرای مصوبات شورای عالی در استان
ماده 5- نحوه تشکیل و اداره جلسات شورای عالی، کمیسیون دایمی و کارگروه های تخصصی بر اساس دستورالعملی می باشد که ظرف سه ماه از ابلاغ این آیین نامه به پیشنهاد دبیرخانه شورای عالی به تصویب شورای عالی خواهد رسید.
تبصره (الحاقی 16/07/1399)- شرح وظایف کمیسیون دایمی در چهارچوب بند (الف) ماده (7) قانون، مطابق دستورالعمل موضوع این ماده تعیین می شود.
ماده6 ( اصلاحی 16/07/1399)- وزارتخانه های بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و جهاد کشاورزی موظفند به منظور یکپارچه سازی و تجمیع امور مرتبط با غذا و تغذیه نسبت به پیشنهاد اصلاح ساختار تشکیلاتی خود ظرف شش ماه از ابلاغ این اصلاحیه به سازمان اداری و استخدامی کشور جهت تصویب اقدام نمایند.
ماده 7 (اصلاحی 23/09/1399)-وزارت بهداشت، درمان و اموزش پزشکی موظف است با همکاری سازمان ملی استاندارد ایران و وزارت جهاد کشاورزی ظرف شش ماه از تاریخ ابلاغ این تصویب نامه، برنامه جامع ارتقای سلامت و ایمنی غذایی کشور را مشتمل بر ارتقای زیرساخت های ارزیابی خطر، ارتقای نظام بازرسی و نظارت بر ایمنی مواد غذایی، تقویت زیرساخت های سلامت و ایمنی غذایی و توانمندسازی کشاورزان در زمینه تولید محصولات سالم گواهی شده و زیستی (ارگانیک) و سایر موارد ضروری، تنظیم و پس از تأیید سازمان برنامه و بودجه کشور به تصویب شورای عالی برساند. سازمان برنامه و بودجه کشور در سقف منابع موجود و در چهارچوب ضوابط بخشنامه بودجه سنواتی، اعتبارات مربوط را در لایحه بودجه سالانه کل کشور پیش بینی و طبق برنامه جامع و بر اساس گزارش نظارتی، در اختیار دستگاه های ذی ربط قرار می دهد. تخصیص اعتبارات توسط سازمان برنامه و بودجه کشور با رعایت ترتیبات مقرر در ماده (30) قانون برنامه و بودجه کشور – مصوب 1351 – پس از دریافت گزارش پیشرفت اقدامات برای اجرای مصوباتی که از سوی دبیرخانه شورای عالی ارسال می شود، انجام خواهد شد.
